_88du.jpg)
آیا میدانید انواع خاک و مواد تشکیلدهنده خاک چیست؟
گیاخاک چیست؟
خاک مناسب برای کشاورزی چیست؟
فرسایش خاک چیست؟
عوامل موثر در فرسایش خاک چیست؟
راههای جلوگیری از فرسایش خاک چیست؟
انواع خاک و مواد تشکیلدهنده خاک
خاکهای مختلف مواد تشکیلدهندهی متفاوتی دارند. خاکها در رنگ، بو، جنس، نرمی، زبری، اندازه ذرات و نفوذپذیری باهم فرق دارند.
به توانایی نفوذ آب در خاک نفوذپذیری خاک گفته میشود.
انواع مهم خاکها عبارتند از:
خاک رُسی
خاک رُسی محتوای ذرات رس فراوان است. ذرات تشکیلدهنده این خاک بسیار ریزند وبه علت نبود فضاهای خالی زیاد در بین ذرات آن نفوذپذیری بسیار کمی دارد و آب را بیشتر در خود نگه میدارد.
ذرات خاک رس دراثر نفوذ آب سریعا به هم میچسبند و درنتیجه فشرده میشوند و بعد از خشک شدن سفت میشوند و به همین دلیل ریشه گیاهان به راحتی نمیتوانند در آن نفوذ کنند برای همین این خاک برای کشاورزی مفید نیست.
رنگ این خاک سرخ تا قهوه ای روشن است .
خاک شنی و ماسهای
ذرات تشکیلدهنده این نوع خاک کمی درشتتر بوده و بیشتر از شن و ماسه میباشد. در این خاک به دلیل درشتی ذرات فضای خالی بین ذرات آن بیشتر است و آب به سرعت در آن نفوذ میکند. قدرت نگهداری آب در این خاک کم است و آب به سرعت از آن عبور میکند و مواد غذایی و معدنی خاک را با خود به قسمتهای زیرین می برد و در نتیجه آب و مواد غذایی رادر اختیار ریشه قرار نمیدهد و ریشه نمیتواند مواد معدنی را جذب کند به همین دلیل این خاک برای کشاورزی مفید نیست.
رنگ این نوع خاک روشن میباشد .
خاک باغچه یا هوموسی
این خاک ترکیبی از خاک رس، ماسه و گیاخاک است و به همین دلیل هم نفوذپذیری خوب و هم قدرت زیادی برای نگهداری آب دارد.
خاکهای هوموسی، همانطور که گفته شد قدرت ذخیرهی رطوبت زیاد را به مدت طولانی دارند و به همین دلیل زود گرم نمیشوند و جزء خاکهای سرد محسوب میگردند. عملیات زراعی درخاکهای هوموسی به دلیل پوک بودن زمین به آسانی صورت میگیرد. کلیهی خاکهای هوموسدار، مرغوب و حاصلخیز و جهت زراعت گیاهان بسیار مناسب هستند.
این خاک به رنگ تیره دیده میشود. علت تیره بودن این خاک وجود گیاخاک در آن است.
_cukx.jpg)
گیاخاک
از پوسیدن و تغییر برگها و باقیمانده گیاهان در خاک گیاخاک بهوجود میآید. وقتیباقی مانده و اجزای گیاهان درون خاک قرار میگیرند، با گذشت زمان تغییر میکند و میپوسد، در نتیجه، مخلوط تیرهرنگی به دست میآید که به آن گیاخاک می گویند.
گیاخاک قدرت نگهداری آب را زیاد میکند، فضای خالی بین ذرّات خاک را افزایش میدهد و سبب نفوذ هوا به داخل خاک میشود، که برای رشد گیاهان بسیار مفید است. گیاخاک مواد مناسب و لازم برای رشد گیاهان را دارد.
بهترین خاک برای کشاورزی مخلوطی از خاک رس و ماسه و گیاخاک است.
فرسایش خاک
با گذشت زمان، آب و باد مقداری از خاک را با خود جابجا میکنند یا در طول زمان با دخالت عوامل طبیعی و مصنوعی خاک مواد غذایی و گیاخاک خود را از دست میدهد و حاصلخیزیاش کم میشود و برای رشد گیاه مناسب نیست که به آن فرسایش خاک می گویند.
عوامل موثر در فرسایش خاک
عومل مختلفی باعث فرسایش خاک میشوند که دو دسته است:
عوامل طبیعی: عواملی که به طور طبیعی باعث فرسایش خاک میشوند مثل باد، باران، سیل، ریزش کوه، زمین لرزه و...
عوامل غیرطبیعی: عواملی هستند که توسط انسان ایجاد میشود که عبارتند از:
- از بین بردن پوشش گیاهی یا قطع درختان: ریشه گیاهان ذرات خاک را نگه میدارند و خاک را محکمتر میکنند بنابراین از بین رفتن پوشش گیاهی یا قطع درختان باعث فرسایش خاک میشود.
- چرای بیش از حد دامها: چرای بیش از حد دامها باعث از بین رفتن پوشش گیاهی و کاهش مواد معدنی خاک میشود.
- روشهای نامناسب کشاورزی: مانند شخم زدن نامناسب یا آبیاری نامناسب موجب فرسایش خاک میشود.
- کاشت مداوم گیاهان در مزرعه بدون تقویت خاک مزرعه، استخراج معدن، جادهسازی، شهرسازی و حرکات ماشینهای سنگین بر روی خاک باعث فرسایش خاک میشوند.
راههای جلوگیری از فرسایش خاک
- از کودهای گیاهی و یا انسانی استفاده کنیم تا خاک تقویت شود.
- زمین کشاورزی را موقتا رها کنیم و چیزی در آن نکاریم تا زمین بازسازی شود. به این روش آیشبندی میگویند.
- کشت متناوب در مزرعه داشته باشیم. مثلا یک سال گندم و سال دیگر سیب زمینی در زمین بکاریم.به این ترتیب خاک تا سال بعد مواد از دست رفته خود را باز سازی میکنند.
- به کار بردن کشت گیاهی مثل نخود، لوبیا، یونجه و شبدر در کشت متناوب، تا توسط باکتریهای مفید و همزیست ریشهی این گیاهان مزرعه تقویت شود.
- درخت کاری در مناطق باد گیر مزرعه ، تا جلوی باد و طوفان را بگیرد و باد و طوفان خاک را نبرد.
- در مناطق کوهستانی مزرعه را عمود بر شیب زمین شخم بزنیم یعنی به صورت پلکانی مثل مزارع چای لاهیجان.
منبع
- علوم پنجم دبستان
_ne.jpg)
نمیتوان آنها را دید! کوچکترین این جانداران باکتریها و جلبکهای میکروسکوپیاند. سایر جانداران کوچک خاک که بیشترشان را کرمها تشکیل میدهند، عبارتند از کرمهای حلقوی وجاندارانی کوچک که به خرسهای آبی کوچک معروفند برای اینکه ظاهری شبیه خرس دارند. خرسهای آبی کوچک جزو بندپایانند و چهار جفت پا دارند. کرمهای خاکی نیز در لابهلای لایه سطحی خاک میلولند. حلزون های صدفدار و بدون صدف، حشرات و سایر جانوران نیز در میان درزها و شکافهای سطح خاک زندگی میکنند.
