سوراخ اُزُن چیست؟

زندگی روی زمین به وجود گاز اُزُن در جو بستگی دارد. این گاز همچون سپری نامرئی است که اجازه نمی‌دهد تشعشعات مرگبار فرابنفش خورشید به زمین برسد. هر ملکول اُزُن از سه اتم اکسیژن ساخته شده است.

در اوايل دهه 1970 براي اولين بار محققان دريافتند كه لايه ازن در حال تخريب است. در ابتدا تصور مي شد كه عامل اصلي تخريب، اكسيدهاي نيتروژن حاصل از پرواز هواپيماهاي مافوق صوت در استراتوسفر است تا اين كه در سال 1974 اعلام شد بعضي مواد شيميايي ساخت بشر  به لايه ازن صدمه وارد مي كنند. 

به قسمتی از جو زمین که در آن از ضخامت لایه‌ی ازن کاسته شده است، سوراخ ازن می‌گویند. سوراخ ازن هر بهار در قطب جنوب مشاهده می‌شود.

از بین رفتن لایه‌ی ازن در جو، یکی از پیامدهای آلودگی هواست. برخی از گازهایی که از کوره‌ها و کارخانه‌های صنعتی به هوا می‌روند، به خصوص گاز کلروفلورو کربن یا CFC، در جو با ازن ترکیب می‌شوند و این سپر دفاعی را ضعیف می‌کنند. از گاز CFC در بسیاری از صنایع مانند ساخت یخچال، تولید افشانه‌ها(اسپری‌ها) و تهیه فوم‌های مخصوص بسته‌بندی استفاده می‌کنند.

در سال 1996 استفاده از این گاز در صنایع ممنوع شد. اکنون بیش از سه دهه از این اتفاق گذشته و به نظر می‌رسد سوراخ لایه ازون در مسیر بهبودی قرار دارد، اما این روند بهبودی هنوز آهسته است و این سوراخ هنوز هم تا حدودی بر محیط زیست تأثیر می‌گذارد. اما شاید صد سال وقت لازم باشد تا تاثیر گازهای قبلی از محیط پاک شود. 

سه نوع تشعشع فرابنفش از خورشید به زمین می‌رسد؛ UVA، UVC، UVB. اکسیژن و ازن هر دو می‌توانند(UVA ، UVC) را جذب کنند. اما تنها مانع تشعشع UVB ازن است. افزایش تشعشعات فرابنفش روی زمین می‌تواند پیامدهای بسیار خطرناکی از جمله سرطان پوست داشته باشد.

دانشمندان معتقدند بدون لایه اُزون، زندگی بر روی کره زمین از بین خواهد رفت. بدون لایه اُزون، حیات گیاهان، حیوانات و جانداران روی کره زمین از بین می رود. حتی با کاهش اُزون زندگی زیر آب نیز از بین خواهد رفت. تعادل مختل می شود، تابستان ها بیشتر از زمستان و زمستان ها نیز به طور نامنظم رخ می دهد. یخ های قطب شروع به ذوب شدن می کنند و فقدان این لایه خطری جدی برای طبیعت است.

منبع

- 365 پرسش و پاسخ علمی برای بچه‌ها، ترجمه و تدوین: فرزانه کریمی، انتشارات قدیانی، 1390.