در مورد سنگ‌ها چه می‌دانید؟

انواع سنگ‌ها کدامند؟

ویژگی هر نوع سنگ چیست؟

سنگ چیست؟

سنگ منبعی طبیعی است که روی زمین یافت می‌شود. سنگ‌ها از منابعی هستند که در همه جای کره زمین وجود دارند. روی زمین، در رودخانه‌ها، کوه‌ها و کف دریاها و داخل زمین هم سنگ وجود دارد. سنگ‌ها انواع مختلفی دارند. بعضی سبک و بعضی سنگین هستند، بعضی زبر و بعضی دیگر صاف هستند. بعضی درشت و برخی کوچک. سنگ‌ها رنگ‌های متفاوتی دارند، برای این‌که از ترکیب کانی‌های مختلف تشکیل شده‌اند. بعضی از سنگ‌ها سست و بعضی سخت‌تر از بقیه هستند به طوری‌که به علت استحکام فراوان، سال ها به شکل بناهای تاریخی باقی می‌مانند.

سنگ‌ها به سه دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند؛ سنگ‌های آذرین، رسوبی و دگرگونی

سنگ های آذرین

سنگ آذرین، سنگ‌هایی هستند که بر اثر سرد شدن مواد مذاب و داغ آشفشانی درون زمین بهوجود آمده اند. درون زمین بسیار گرم است و سنگ‌ها در درون زمین به دلیل گرمای زیاد به حالت مذاب هستند . این مواد مذاب پس از سرد شدن، به سنگ‌های آذرین تبدیل می‌شوند .

سنگ‌های آذرین دو دسته هستند؛

سنگ آذرین درونی : زمانی که مواد مذاب در درون زمین سرد شوند، سنگ های آذرین درونی را بوجود می‌آورند و چون به آهستگی سرد می‌شوند، بلورهای درشت‌تری دارند . مانند سنگ گرانیت، خارا

سنگ آذرین بیرونی : زمانی که مواد مذاب به سطح زمین راه یابند، در سطح زمین سرد می‌شوند و پس از سرد شدن سنگ‌های آذرین بیرونی را می‌سازند و چون به سرعت سرد می‌شوند ، بلورهای ریزی دارند . مانند سنگ پا و بازالت .

سنگ‌های کوه‌هایی مانند دماوند و الوند از نوع آذرین است.

برخی فلزات با ارزش مانند طلا، نقره، مس، جیوه، سرب و پالتین از نوع سنگ‌های آذرین هستند .

سنگ‌های رسوبی 

رودها هنگام سرازیر شدن از کوه‌ها و جاری شدن بر روی زمین، سنگ‌ها و ذرات ریز و درشت زیادی را با خود حمل می‌کنند و آن‌ها را به دریا و دریاچه‌ها می‌برند . این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا و رودخانه‌ها می‌روند و ته‌نشین می‌شوند. به این ذرات ته‌نشین شده، رسوب می‌گویند. طی گذشت زمان، این رسوبات روی هم انباشته می‌شوند و در اثر فشار زیاد، ذرات به هم می‌چسبند و سنگ سختی به نام سنگ رسوبی را می‌سازند.

ویژگی سنگ‌های رسوبی

سنگ‌های رسوبی لایه‌لایه‌اند که رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است. لایه‌های آنها موازی هستند، لایه‌ها به ترتیب قدمت روی هم قرار می‌گیرند و لایه‌های زیرین قدیمی‌تر هستند.

انواع سنگ‌های رسوبی

ماسه‌سنگ، کنگلومرا، سنگ گچ، سنگ رسی، سنگ نمک، ریگ، شن و سنگ‌های آهکی نمونه‌هایی از سنگ‌های رسوبی هستند.

سنگ‌های رسوبی در کوه‌های البرز و زاگرس به فراوانی یافت می‌شوند

سنگ‌های دگرگونی

گاهی سنگ‌ها مثل سنگ رسوبی یا آذرین در اثر گرما و فشار بسیار زیاد، تغییر می‌کنند ونوع جدیدی از سنگ‌ به نام سنگ دگرگونی را به‌جود می‌آورند. دگرگونی به همان معنی تغییر یافته است، به همین دلیل به آنها سنگ‌های دگرگون شده می‌گویند. پدیده‌ی دگرگونی یک تغییر شیمیایی است . سنگ‌های دگرگونی نسبت به سنگ‌های دیگر مقاوم‌تر هستند و اغلب در نمای ساختمان به کار می‌روند .

سنگ مرمر، گنیس و کوارتزیت از سنگ های دگرگون هستند .

مرمر نوعی سنگ دگرگونی است. سنگ آهک در اثر گرما و فشار بسیار زیاد درون زمین دگرگون و به سنگ مرمر تبدیل می‌شود.

آجر نوعی سنگ دگرگونی است که از حرارت خشت خام به دست می‌آید:

ابتدا خاک رس را با آب مخلوط کرده و گل رس درست می‌کنند.

گل رس را در قالب‌های آجری می‌ریزند و صبر می‌کنند تا خشک شود.

گل خشک شده (خشت خام) را در کوره‌های آجرپزی قرار می‌دهند و حرارت می‌دهند و آجر بدست می‌آید که نسبت به خشت خام مقاوم و سخت‌تر است.

منابع

-  ‌ثروت‌های طبیعی زمین؛ سنگ‌ها، جلد پنجم، نویسنده: یان گراهام، ترجمه: محید عمیق،نشر افق، 1388.

- علوم چهارم دبستان.