دانستنی ها و شگفتی های زمین
چرا حرکت زمین را احساس نمی‌کنیم؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آیا ما روی یک گوی متحرک زندگی می‌کنیم؟

پس چرا چرخش زمین را احساس نمی‌کنیم؟

پس چرا آب اقیانوس‌ها و دریاها در زمین به پرواز درنمی‌آیند؟

تا صدها سال پیش بشر فکر می‌کرد که زمین بی‌حرکت است و خورشید، ماه و ستارگان به دور آن می‌چرخند. اما چرا بشر چنین فکری می‌کرد؟

انسان آنچه را می‌دید و حس می‌کرد، باور می‌کرد و این همان چیزی بود که انسان می‌دید. کسی نمی‌توانست احساس کند که زمین حرکت می‌کند. اگر زمین حرکت می‌کرد، پس چرا اشیا، مثل آب اقیانوس‌ها، در زمین به پرواز درنمی‌آمدند؟

 

 

امروزه ما به کمک دانشمندان می‌دانیم که زمین به طور دائم در حرکت است. اما علت اینکه حرکت زمین را احساس نمی‌کنیم چیست؟

- دلیل این است که سرعت حرکت زمین ثابت است و همواره ما با زمین در حرکتیم. این چرخش ثابت زمین موجب می‌شود که ما حرکت زمین را احساس نکنیم.

- همچنین هوای اطراف ماهم در حرکت است.

- جاذبه‌ی زمین هم هرچیزی را، مانند آبِ داخل اقیانوس‌ها و دریاها،  درختان، موجودات زنده و اشیا را در خود نگه می‌دارد و موجب می‌شود همه چیز بر روی زمین ثابت باشد و ما حس نکنیم زمین در حرکت است.

اما چرخش زمین علت بسیاری از اتفاقاتی است که می‌بینیم یا احساس می‌کنیم؛ چرخش زمین به دور محور خود سبب به وجود آمدن شب و روز می‌شود. اگر زمین به دور محور خود نمی‌چرخید، یک طرف آن همیشه روشن و یک طرف دیگر که رو به خورشید نبود همواره در تاریکی قرار داشت.

اثر دیگرحرکت زمین که مهم است و آن را احساس نمی‌کنیم و زندگی ما را دگرگون می‌کند، حرکت به دور خورشید است که سبب تغییر فصل‌ها می‌شود و همان‌طور که می‌دانید، زندگی ما با تغییر هر فصل چه اندازه تغییر می‌کند.

 

 

 

 


 

 

 

منابع

- دایره‌المعارف به من بگو چرا و چگونه؟، نویسنده: آرکادی لئوکوم، مترجم: سعید درودی، انتشارات بهزاد، 1381.

 

 



نويسنده :آناهید پویان
تاريخ: پنجشنبه نوزدهم خرداد ۱۴۰۱ ساعت: 12:13

غارها چگونه تشکیل می‌شوند؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چگونه غارها بر روی زمین تشکیل می‌شوند؟

 

 

 

 

هرگونه گذرگاه یا راه زیرزمینی که بر اثر جریان آب‏‌های اسیدی و نفوذ آنها در سنگ‏‌های آهکی به وجود می‏‌آید، غار نامیده می‌‏شود. 

سنگ آهک در میان انواع سنگ‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد، زیرا این سنگ در شرایط خاصی در آب حل می‌شود. وقتی آب باران کربن دی‌اکسید را از هوا یا خاک جذب می‌کند، دارای اسید کربنیک می‌شود. این اسید با توجه به خاصیت خورندگی مواد اسیدی، به تدریج سنگ آهک را در خود حل می‌کند و قابلیت حل شدن آن را صد برابر افزایش می‌دهد. یکی از دلایل حل شدن سنگ آهک، وقوع واکنش‌های شیمیایی است که بین سنگ آهک و اسید کربنیک روی می‌دهد که حاصل این واکنش شیمیایی، تشکیل ترکیبی است که قابلیت حل شدن در آب را دارد. شیمی‌دانها این ترکیب جدید را کلسیم هیدروژن کربنات می‌نامند.

آب باران همچنان به حل کردن سنگ آهک ادامه می‌دهد و با نفوذ در میان درزها و شیارهای آن، شکاف‌های وسیع‌تری در آن ایجاد می‌کند. پس از گذشت هزاران سال، تونل‌ها و دالانهایی در سنگ‌های آهکی به وجود می‌آید که چندین متر پهنا وعمق دارد و غارها را ایحاد می‌کنند. در این غارها ممکن است حجم عظیمی از آب در اعماق تاریک زمین جریان پیدا کند.

 

 

استالاکتیت و استالاگمیت جیست؟

استالاکتیت‌ها

در بسیاری از غارها می‌توان ستون‌هایی به نام استالاکتیت و استالاگمیت دید. واژه استالاكتيت واژه‌اي يوناني است و برگرفته از مفهوم چكيدن و چكه كردن مي‌باشد. معناي لفظي اين واژه «آن چه كه مي چكد» مي‌باشد. پس از تشکیل هر غاری، آب از سقف و دیوارهای آن چکه می‏‌کند، آب آهک‌داری که قطره قطره از سقف این غارها چکه می‌کند، بخار می‌شود و رسوبات آهکی آن باقی می‌ماند. به مرور زمان، مقدار رسوبات آهکی افزایش می‌یابد و به تدریج این رسوبات به صورت قندیل، از سقف غار آویزان می‌شوند و استالاکتیت‌ها را به وجود می‌آورند.

 

 

استالاگمیت ها

این اشکال زیبا از ریزش قطرات آب به کف غار و رو به بالا تشکیل می‌شوند. آنها اغلب اوقات و نه همیشه در زیر استالاکتیت‌ها دیده می‌شوند. نوک آنها صاف یا گرد است. در حالیکه استالاکتیت‌ها نوکی هویجی شکل دارند. یک استالاگمیت مانند یک استالاکتیتِ معکوس ظاهر می‌شود، که از کف غار بالا می‌رود.

تنها تفاوت استلاکتیت و استلاگمیت در شکل آنها است. استلاکتیت‌ها از بالا به پایین و در سقف غارها تشکیل می‌شوند. استلاگمیت‌ها به صورت کوه از پایین به بالا و در کف غارها به وجود می‌آیند.

 

 

با گذشت هزاران سال، این ستون آهکی ممکن است به سقف غار متصل شود. این ساختارهای آهکی ممکن است کاملا سفید یکدست یا با توجه به کانی‌های موجود در آب، به رنگ قرمز تیره، زرد، سبز یا قهوه‌ای باشند. 

 

 

همچنین گاهی این رسوبات آهکی شکل‌های متنوعی به خود می‌گیرند و فضایی کاملا رویایی و زیبا شبیه سرزمین‌های افسانه‌ای به وجود می‌آورند.

 

 

 

 


 

 

 

منابع

- چرا و چگونه، نویسندگان: کریستوف هافکه مایر و دیگران، مترجمان: عباس لقمانی و دیگران، کتاب‌های بنفشه، 1390.

- علوم پایه هفتم 

 

 



نويسنده :آناهید پویان
تاريخ: دوشنبه دوم خرداد ۱۴۰۱ ساعت: 0:26

آیا در اقیانوس‌ها آب شیرین پیدا می شود؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آیا در اقیانوس‌ها آب شیرین پیدا می شود؟

در اقیانوس اطلس، بله! اقیانوس اطلس مثل همه‌ی اقیانوس‌های روی زمین، آب شوری دارد. اما در قسمتی از آن می‌توان آب شیرین و گوارا به دست آورد.

رودخانه آمازون پرآب‌ترین رود دنیاست که از کوه‌های آند، در پرو، سرچشمه می‌گیرد و در ساحل شرقی آمریکای جنوبی به اقیانوس اطلس می‌ریزد. این رودخانه یک پنجم آب شیرین رودهای جهان را دارد.

حجم آب شیرینی که بی‌وقفه از رود آمازون به اقیانوس وارد می‌شود آنقدر زیاد است که تا 150 کیلومتری ساحل، آب اقیانوس را پس می‌زند و آب شیرین جای آن را می‌گیرد.

 

 

 

 


 

 

 

منبع

- 365 پرسش و پاسخ علمی برای بچه‌ها، ترجمه و تدوین: فرزانه کریمی، انتشارات قدیانی، 1390.



نويسنده :آناهید پویان
تاريخ: پنجشنبه پنجم اسفند ۱۴۰۰ ساعت: 21:21

دریای مرده

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دریای مرده چه دریایی است؟

دریایی که در آن غرق نمی‌شوید!

دریای که هرگز نمی‌میرد!

یکی از مشهورترین دریاهای دنیا دریای مرده یا بحرالمیت است. تنها دریای روی زمین که هیچ گیاه یا جانوری در آن زندگی نمی‌کند و به همین دلیل آن را دریای مرده نامیده‌اند. مقدار بالای نمک و غلظت آن باعث می‌شود تا حتی میکروسکوپی‌ترین موجوداتی که در آب‌ها زیست می‌کنند هم نتوانند در آب دریای مرده زنده بمانند. بسته بودن این دریاچه و تبخیر شدید آب سبب می‌شود که مقدار نمک و کانی‌های محلول در آن بی‌وقفه افزایش یابد. مقدار نمک این دریاچه از هر دریای دیگری بیشتر است. و چون این املاح حاوی مقادیر زیادی کلرید منیزیم و دیگر مواد سمی هستند، انسان را بیمار می‌کنند. به سبب وجود همین نمک و موادسمی، هیچ موجود زنده‌ای نمی‌تواند در این دریاچه بماند. حتی ماهی‌ها و دیگر موجودات آبزی که از طریق رود اردن به این دریاچه راه می‌یابند، به محض رسیدن به بحرالمیت می‌میرند. 

 

 

دریای مرده، در واقع، دریاچه‌ای نمکی بین اردن و فلسطین است. عمق دره‌ای که بستر این دریاچه را تشکیل می‌دهد ۹۰۰ متر است. اما سطح آب آن از هر دریای دیگری روی زمین، ‍‍‍‍پایین‌‌تر است. سطح دریای مرده حدود ۴۰۰ متر ‍‍‍‍پایین‌‌تر از سطح مدیترانه است. این دریا پایین‌ترین تراز کره‌ی زمین را به خود اختصاص داده است.

میلیون‌ها سال پیش، سطح دریای مرده ۴۲۷ متر بالاتر از  موقعیت کنونی بوده است. در آن زمان، جانوران آبزی در این دریا زندگی می‌کردند. اما ناگهان نوعی خشکسالی رخ داد، آب دریاچه تبخیر شد و شرایط زیستی آن به صورت کنونی درآمد.

دریایی که در آن غرق نمی‌شوید!

چون غیر از رود اردن و چند آبراه کوچک دیگر هیچ رودی به آن وارد نمی‌شود، همیشه مقدار آب آن کم و غلظت نمکش بسیار زیاد است. درواقع، غلظت نمک و دیگر کانی‌های محلول در دریای مرده آن‌قدر بالاست که هیچ چیزی در آن غرق نمی‌شود و همه‌چیز روی آن شناور می‌ماند. برای همین در این دریا هیچ کسی غرق نمی‌شود حتی اگر اصلا بلد نباشد شنا کند‍. آب دریای مرده به اندازه‌ای غلیظ است که غیر ممکن است کسی در آن غرق شود. به همین دلیل به هر عمق از آن که بروید روی آب می‌مانید. 

 

 

دریای مرده دریایی که هرگز نمی‌میرد!

دریای مرده با کم‌آبی شدید مواجه است اما محو نخواهد شد. هرچه آب پایین می‌رود، غلظت و شوری دریاچه بیشتر می‌شود و نهایتاً به جایی می‌رسد که میزان تبخیر متوقف می‌شود؛ بنابراین دریای مرده احتمالاً به مراتب کوچکتر از این که هست می‌شود، اما به‌کل محو نمی‌شود.

 

 

 

 


 

 

 

منبع

- 365 پرسش و پاسخ علمی برای بچه‌ها، نویسنده: فرزانه کریمی، انتشارات قدیانی، کتاب‌های بنفشه، 1390.



نويسنده :آناهید پویان
تاريخ: سه شنبه بیست و ششم بهمن ۱۴۰۰ ساعت: 20:47

خشک‌ترین مکان جهان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آیا می‌دانید خشک‌ترین جای جهان کجاست؟

آیا می‌دانید طولانی‌ترین خشکسالی کجا و چه وقت بود؟

 

 

طولانی‌ترین خشکسالی ثبت شده در تاریخ متعلق به کالاما در صحرای آتاکاما در کشور شیلی است. در طول چهار قرن، بله درسته چهار قرن، که از سال 1571 آغاز شد، هیچ بارانی در این منطقه نبارید تا اینکه در سال 1971 دوباره اولین بارش ثبت شد. صحرای اتاکاما، که بین اقیانوس آرام و اَندس قرار دارد، به عنوان خشک‌ترین مکان جهان شناخته شده است.

صحرای اتاکاما بسیار خشک است، دلیل این خشکی هم محصور بودن از دو طرف به‌وسیلهٔ کوه‌های آند و ارتفاعات ساحلی اقیانوس آرام است. همچنین در این منطقه فشار هوای بالا دایمی است و حرکت هوا کم است و تعداد ابرها نیز ناچیز می‌باشد. فشار بالای هوا بر روی کوه‌های آند باعث خشکی هوا شده و به دنبال آن هوای سرد که در طبقات بالایی جو فشرده می‌شود، به سمت پایین زمین و بیابان آتاکاما حرکت می‌نماید. این هوای خشک که هیچ بخار آبی به همراه ندارد، به آسانی توسط خورشید گرم شده و باعث افزایش دمای سطح زمین می‌گردد. همچنین ارتفاعات آند نیز مانع از رسیدن ابرهای باران‌زا از سمت شرق شده و مانند دیوار، بیابان را از منطقهٔ بارانی و جنگلی آمازون جدا می‌کند. 

برخی از محققان ، بیابان آتاکاما را قدیمی‌ترین بیابان بروی زمین نیز می دانند.

آتاکاما به دلیل وجود مواد معدنی غنی در خاکش دارای اهمیت است. اکنون این بیابان دارای یکی از بزرگ‌ترین منابع نیترات سدیم در جهان است که مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

 

 

 

 


 

 

 

منبع

- به من بگو چه وقت؟، نویسنده: گروه مولفان، مترجمان: دکتر بهادر صادقی، دکتر شیوا صالحی شهیدی، نشر سایه گستر، 1390.



نويسنده :آناهید پویان
تاريخ: دوشنبه بیست و پنجم بهمن ۱۴۰۰ ساعت: 19:15