_2iw3.jpg)
خواب زمستانی چیست؟
چرا برخی حیوانات به خواب زمستانی فرومیروند؟
خواب زمستانی حیوانات
جانوران جایی را براي زندگی انتخاب میکنند که آب و هوای خوبی داشته باشد و پیدا کردن غذا در آن آسان باشد. به همین دلیل هرچه فصل زمستان نزدیکترمیشود، برخی از حیوانات برای فرار از سرمای طاقتفرسا و گرسنه نماندن به سرزمینهای گرمتر مهاجرت میکنند، بسیاری از پرندگان و حیوانات در گلهها ودستههای بزرگ مهاجرت میکنند. اما بعضی حیوانات هم ترجیح میدهند به جای اینکه مسیر طولانی را برای پیدا کردن جای گرم وغذا طی کنند، همان جایی که هستند بمانند و بخشی یا تمام زمستان را در خواب به سرببرند.
خواب زمستانی
برخی از جانوران خونگرم(پستانداران و پرندگان) با وارد شدن به نوعی خواب عمیق، به نام خواب زمستانی، زمستان را سپری میکنند. آنها در طی خواب زمستانی، برای صرفهجویی در مصرف انرژی، سرعت فعالیتهای بدن خود را کم میکنند و دمای آن را پایین میآورند. ضربان قلب و سرعت تنفس آنها هم کاهش پیدا میکند. حتی موقعی که دما نزدیک به صفر باشد، دمای بدن ممکن است تا حدود دمای محیط برسد.
جانوران زمستان خواب معمولا مکانی گرم و امن را برای گذراندن زمستان انتخاب میکنند. خفاشها در درون غارها، که دما زیاد تغییر نمیکند، میخوابند. جوندگان کوچک در گودالهای زیرزمینی، که به منظور گرمتر شدن با علف پوشیده شده، میخوابند.
چراجانوران به خواب زمستانی میروند؟
جانوران خونگرم، برای تولید گرما و کم و بیش ثابت نگه داشتن دمای بدن خود، غذا را میسوزانند.در زمستان جانوران برای گرم نگه داشتن بدن خود به انرژی گرمایی بیشتری نیاز دارند و این هنگامی است که غذا کم است. آنها با خواب زمستانی در مصرف انرژی صرفهجویی میکنند.
خواب زمستانی واقعی
بعضی جانوران مانند خارپشت اروپایی، سنجاب زمینی، نوعی قورباغهی جنگلی، برخی خفاشها، مارها، حلزونها و لاکپشتها واقعا به خواب طولانی زمستانی میروند. خواب حیواناتی که به خواب واقعی زمستانی میروند، تقریبا شبیه مرگ است و کاملا برخلاف خواب معمولی است. دمای بدن این حیوانات آنقدر کاهش پیدا میکند تا تنها کمی گرمتر از مخفیگاهش شود. به همین دلیل، غذای ذخیره شده در بدنش را با سرعت خیلی خیلی کمی میسوزاند. حیواناتی که در خواب زمستانی به سر میبرند، به اکسیژن کمتری احتیاج دارند و در نتیجه تنفسشان آرامتر میشود وقلب آنها خیلی_f6jy.jpg)
ضعیف میزند. وقتی فصل بهار میآید حیوانات با تغییر در دما و رطوبت، به علت گرسنگی از خواب بیدار میشوند.
خواب زمستانی سبک
بسیاری از پستانداران مانند خرس، به خواب زمستانی واقعی فرونمیروند. آنها در فصل زمستان بیشتر از تابستان میخوابند اما این خواب، یک خواب عمیق زمستانی نیست. دما و سوخت و ساز بدن این حیوانات به نسبت روزهای دیگر سال کاهش مییابد، اما خیلی زود هم میتوانند از خواب بیدار شوند.
منابع
- به من بگو چه وقت؟، نویسنده: گروه مولفان، مترجمان: دکتر بهادر صادقی، دکتر شیوا صالحی شهیدی، نشر سایه گستر، چاپ 1390.
- دانشنامه کودک و نوجوان آکسفورد، جلد دوم، مترجمان: شهریار بهرامی اقدم و دیگران، نشر نی، چاپ 1390.
- علوم سوم دبستان
مارها در دو سوی سر خود، گوش ندارند! این بدان معنی است که مارها، صدایی را که از طریق هوا منتقل میشود، مانند ما نمیشوند. ولی مارها در قبال ارتعاشاتی که از طریق زمین منتقل میشود، حساس هستند. بدینترتیب وقتی به نظر میرسد که مار صدای "آمدن" کسی را میشنود، در واقع لرزیدن زمین زیرپای آن شخص را حس میکند. با آنکه مار ظاهرا فاقد حس شنوایی است، با حواس دیگر خود این کمبود را به خوبی هر چه تمام، جبران مینماید. بعضی از مارها نیز وجود موجودات زنده در محیط را از روی دمای بدن آنها حس میکنند. آنها در حقیقت صداها را احساس میکنند. این ارتعاشات صدا در هوا است که موجب می شود مارها صداها را تشخیص دهند. ارتعاشات و امواجی که از دیگر حیوانات به مارها میرسد، بعد از آنالیز مغزشان موجب میشود تا آنها درکی از صدای حیوان مقابل پیدا کنند و واکنش مناسب را نشان دهند.
بلکه ارتعاشات زمین، به خصوص ارتعاشات ناشی از برخورد پای مارگیر با زمین را احساس کرده و به آن واکنش نشان میدهد.
