دریاچه چیست؟
دریا و دریاچه چه تفاوتی دارند؟
دریاچهها چگونه به وجود میآیند؟
دریاچه چیست؟
دریاچهها به گودالهای بزرگ روی خشکیها گفته میشود که به وسیلهی آب پر شدهاند و با دریای آزاد ارتباط ندارند. منبع اصلی آب دریاچهها، رودخانهها، آبهای زیرزمینی، یخچالها، بارندگی و آب دریاست.
تفاوت دریا و دریاچه
دریا یک پهنه آبی عظیم است که یک طرف آن به خشکی و طرف دیگرش به اقیانوس ختم میشود. اما دریاچه یک پهنه آبی محسوب میشود که به صورت کامل، توسط خشکی احاطه شده است.
تفاوت هایی بین دریا و دریاچه وجود دارد:
- دریاچهها به جایی راه ندارند و به نوعی ثابت اند.
- علت تشکیل دریاچهها به دلیل وجود عوامل جوی و طبیعی است.
- معمولا دریا ها به اقیانوس ها راه دارند، اما دریاچه یک محدوده بسته است.
دریاچهها چگونه به وجود میآیند؟
دریاچهها به شکلهای مختلفی پدید میآیند. برای تشكيل درياچهها دو پديده لازم است كه عبارتند از «وجود فرورفتگي استخر ماننـد در زمين كه آبهاي اطراف را در خود جمع نمايد و يا وجود سدي كه از جريان آب به خارج جلوگيـري كند.» دریاچهها از نظر تشکیلشان به دو دسته دریاچههای طبیعی و مصنوعی تقسیم بندی می شوند.
دریاچههای طبیعی
فرو نشستن زمین
گاهی اوقات قسمتی از زمین فرو مینشیند و آب رودخانهای به درون آن میریزد و دریاچهای ایجاد میشود. برخورد شهاب سنگهای بزرگ با زمین نیز میتواند موجب ایجاد گودال و فرورفتگی شود. تجمع آب برف و باران در این فرورفتگی، دریاچهای را پدید میآورد.
تشکیل دریاچهها به وسیله آتشفشانها
آتشفشانها به دو صورت موجب تشکیل دریاچه میشوند؛
- گاهی اوقات گدازهها در امتداد درهای جاری میشوند و سدی در برابر رودخانه به وجود میآورند. به این ترتیب آب رودخانه در پشت این سد جمع میشود و دریاچهای به وجود میآید.
- پس از این که یک آتشفشان غیر فعال می شود، ممکن است دهانه آن با باران یا برف ذوب شده پر شود. پر شدن دهانهی آتشفشان نیز موجب جمع شدن آب در آن و پدید آمدن دریاچه میشود.
تشکیل دریاچه ها به وسیله یخچال های طبیعی
دریاچههای یخچالی به دلیل عقبنشینی یخچالها ایجاد میشوند. تودههای عظیم یخ هنگام عقب نشینی حفرههایی را ایجاد میکنند. این حفرهها پس از ذوب شدن تودههای یخ پر از آب میشوند؛ در نتیجه دریاچه پدید میآید.
بسیاری از مناطق شمال آمریکا و اروپا با دریاچه های یخچالی پوشیده شده اند.
- تشکیل دریاچه ها به وسیله حرکت پوستهی زمین
بیشتر دریاچههای بزرگ به علت حرکات پوستهی زمین، از جمله زلزله، شکستگی، شکاف، لغزش و ... شکل گرفتهاند. هنگامی که پوسته می شکند، ممکن است ترکهای عمیقی به نام گسل تشکیل شود. این گسلها حوضههای طبیعی ایجاد میکنند که میتوانند با آب حاصل از بارش باران و یا آب نهرهایی که در حوضه روان می شود پر شوند.
فرسایش، رسوبگذاری و جدا شدن بخشی از دریا نیز موجب پیدایش دریاچه میشود.
تشکیل دریاچه ها به وسیله انسان(مصنوعی)
دریاچههای مصنوعی توسط انسان به وجود میآیند. انسانها با حفر حوضهها و یا با ساختن سد روی رودها و یا چشمهها، دریاچه مصنوعی می سازند. برخی از دریاچههای مصنوعی با هدف تامین آب ذخیرهسازی آب و تولید برق و کنترل سیلابها تشکیل میشوند و حتی برای تغذیه سفرههای آب زیرزمینی و احیای آنها نیز ساخته میشود. اما بعضی دیگر جانبی گردشگری توریستی و تفریحی دارد.
دریاچههای مصنوعی می توانند به مخازن تبدیل شوند و آب برای آبیاری، استفاده بهداشتی و یا صنعتی در آنها ذخیره شود.
منبع
- چرا، چطور، چگونه؟ جلد اول، نویسنده: دکتر سونیتا گوپتا، دکتر نینا آگرول، مترجمان: پریسا همایونروز، پریچهر همایونروز، موسسه نشر و تحقیقات ذکر، 1382.
موضوعات: آب بر روی زمین
