آیا می‌دانید زمین ساکن است یا حرکت می‌کند؟

آیا می‌دانید زمین چند نوع حرکت می‌کند؟

نتایج حرکت‌های زمین چیست؟

چرا حرکت زمین را احساس نمی‌کنیم؟

ما روی زمین زیبا در سکون و آرامش زندگی می‌کنیم و تصور می‌کنیم در مرکز جهان هستیم و خورشید و ماه و ستارگان به دور ما می‌چرخند. تا چند قرن پیش مردم معتقد بودند که زمین مرکز عالم است و خورشید، ماه و سایر اجرام آسمانی به دور آن می‌چرخند. این فکر به این دلیل بود که زمین ثابت و ستارگان در حال حرکت به نظر می‌رسیدند. اما این فکر درست نبود و در سال 1545 ستاره‌شناسی به نام نیکولاس کوپرنیک اعلا کرد این زمین ماست که به دور خورشید می‌چرخد.

بسیاری از پدیده‌هایی که در زمین رخ می‌دهد به دلیل حرکت زمین است. شب، روز، فصلها و… پدیده‌هایی هستند که از حرکت‌های گوناگون زمین به وجود می‌آیند. در ادامه نگاهی به حرکات زمین و اثرات آن می‌اندازیم.

حرکت چرخشی یا وضعی زمین

چرخش زمین به دور محورخودش را حرکت چرخشی یا وضعی زمین می‌گویند. اگر از قطب شمال و جنوب کره‌ی زمین یک محور فرضی در نظر بگیریم، ‌زمین حول این محور فرضی به دور خود می‌چرخد که به آن محور زمین می‌گویند.چرخش زمین به دور محورش ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه و ۴ ثانیه به طول می‌انجامد. چرخش زمین به دور خود، در خلاف حرکت عقربه‌های ساعت و از غرب به شرق است. بر اثر حرکت وضعی زمین، روز وشب پدید می‌آیند.

پیدایش روز و شب

در نتیجه حرکت وضعی زمین شب و روز پدید می‌آید. وقتی زمین به دور خود می‌چرخد نیمی از آن مقابل خورشید و نیم دیگر پشت به خورشید قرار می‌گیرد. سمتی که رو به خورشید قرار دارد روشن است و ‌روز را تجربه می‌کند و سمتی که پشت به خورشید قرار دارد، تاریک است و در شب به سر می‌برد. همزمان با چرخش زمین به دور خود کم‌کم بخش روشن زمین از خورشید فاصله می‌گیرد و می‌چرخد. زمانی که خورشید درست پشت زمین قرار بگیرد، آن قسمت که روشن بود اکنون تاریکی را تجربه می‌کند. و این چرخش همچنان ادامه دارد تا اینکه بخش تاریک مجددا روبه خورشید قرار می‌گیرد و روشن می‌شود.

حرکت انتقالی یا گردش زمین به دور خورشید

زمین علاوه بر چرخش حول محور خود، به دور خورشید نیز گردش می‌کند. به گردش زمین به دور خورشید حرکت انتقالی زمین می‌گویند. مسیری که کره‌ی زمین به دور خورشید طی می‌کند مدار زمین نام دارد.

حرکت زمین به دور خورشید در خلاف جهت حرکت عقربه‌های ساعت است. یک دور گردش زمین به دور خورشید 365 روز ( یک سال ) طول می‌کشد.

بر اثر آن حرکت انتقالی زمین و چرخش به دور خورشید، سال شمسی و فصل‌ها پدید می‌آیند.

پیدایش سال

گردش زمین به دور خورشید 365 روز ( یک سال ) طول می‌کشد. بر اثر حرکت زمین به دور خورشید سال شمسی به وجود می‌آید که به این ترتیب یک سال معادل ۳۶۵ روز در نظر گرفته می‌شود

پیدایش فصل‌ها

زمین یک بار درسال به دور خورشید می‌گردد و چهار فصل در زمین به وجود می‌آید.  محور زمین مایل است . محور زمین یک خط فرضی است که قطب های شمال و جنوب را به هم وصل می کند. این کجی و حرکت زمین به دور خورشید باعث تغییر فصل می‌شود.

در ابتدای پاییز نیمه شمالی زمین به شکل کج  از خورشید رو برمی گرداند. در نتیجه نور خورشید به شکل کمرنگی بر سراسر نیمه شمالی زمین گسترش پیدا می‌کند و نیکره شمالی زمستان را تجربه می‌کند. در همان زمان نور خورشید به شدت روی نیمه جنوبی زمین می‌افتد که در حال گذراندن تابستان است. درابتدای بهار, زمین به شکل کج به سمت دیگر خورشید رو می‌کند. حالا نیمه شمالی زمین به جانب خورشید کج شده. نور خورشید به شدت روی نیمه شمالی زمین می‌افتد و نیمکره شمالی تابستان را تجربه می‌کند. در همان زمان نور خورشید روی نیمه جنوبی زمین که زمستان را می‌گذراند، کم شدت‌تر است.

چرا حرکت زمین را احساس نمی‌کنیم؟

حال این سوال مطرح می‌شود که چرا با اینکه زمین در حال حرکت است، ما هیچ حرکتی احساس نمی‌کنیم؟ در پاسخ باید گفت دلیل آن وجود نیروی جاذبه زمین است. نیروی جاذبه باعث می‌شود که آنچه که بر روی زمین وجود دارد وجوی که آن را احاطه  کرده است، همراه با زمین حرکت کند. به همین دلیل است که ما حرکت زمین را احساس نمی‌کنیم.

منابع

- علوم چهارم دبستان

- مطالعات اجتماعی پنجم دبستان

- چرا، چطور، چگونه؟، دکتر گوپتا، دکتر آگراول، مترجمان، پریسا همایون روز، پریچهر همایون روز، موسسه نشر و تحقیقات مرکز، 1388.